Rola Polski w polityce międzynarodowej z perspektywy Strategii Bezpieczeństwa Narodowego 2014

1-17747Strategia Bezpieczeństwa narodowego RP 2014 stanowi dokument, będący reakcją władz RP na zmieniającą się dynamicznie sytuację na arenie międzynarodowej. Zmiany są więc determinowane przez czynniki zewnętrzne, co zmusza Polskę do przeorientowania swojej polityki bezpieczeństwa, a w tym istotną rolę odgrywa rosnąca pozycja Polski na arenie międzynarodowej. Ważne jest więc także szukanie sposobów na dalsze podnoszenie pozycji RP w relacjach regionalnych jak i globalnych. Polityka państwa jak i będąca jej składową polityka bezpieczeństwa mają tu znaczenie kluczowe. Właśnie w zwiększeniu potencjału odstraszania i obrony w pierwszym rzędzie (SBN RP 2014, rozdz. 1.3 czy też rozdz. 4, pkt. 117), ale też we wzroście roli w środowisku międzynarodowym (SBN RP 2014, rozdz. 1.2, pkt. 11), leżą podstawy dla zapewnienia bezpieczeństwa RP. Niniejszy artykuł ma na celu analizę założeń strategicznych wynikających ze zmieniającej się roli Polski na arenie międzynarodowej oraz mające na celu tą rolę zwiększać. Analiza dotyczy tylko tych kwestii, które mają znaczenie dla roli Polski na arenie międzynarodowej oraz które są nowe w obecnej strategii lub też nabierają nowego znaczenia, w wyniku różnego rodzaju procesów globalnych czy regionalnych.

Sytuacja Polski na arenie międzynarodowej
Sytuacja Polski znacznie zmieniła się od roku 2003 i 2007, gdy powstawały poprzednie strategie. W 2014 roku, Polska jest w zupełnie innym stadium rozwoju gospodarczego, jak i w innej sytuacji geopolitycznej. Misje wojskowe w Iraku i Afganistanie zmieniły obraz polskiego wojska, ale też znacznie wpłynęły na społeczeństwo. Decyzje władz RP o nie braniu udziału w wojnie w Libii w 2011 roku czy brak zgody na interwencję w Syrii w latach 2012-13, ale też zaangażowanie się (choć symboliczne z wojskowego punktu widzenia) w misje wojskowe dowodzone rzez Francję w Mali i Republice Środkowej Afryki, są jednymi z wielu czynników pokazujących zmieniający się obraz polskiego zaangażowania w sprawy międzynarodowe. W tej perspektywie największą wagę ma jednak konflikt na Ukrainie i rola Rosji w tym konflikcie. Polska jako jedyny kraj byłego bloku wschodniego, na południe od Bałtyku, w tak zdecydowany i jednoznaczny sposób wystąpiła na drodze dyplomatycznej w obronie swojego wschodniego sąsiada. Co bardzo ważne, te działania władz mają pełne poparcie społeczeństwa RP, przy jedynie sporadycznych głosach kwestionujących polskie zaangażowanie w sprawy Ukrainy i konflikt między Ukrainą i Rosją. Rolę Polski w stosunkach międzynarodowych określają nie tylko działania polityczne i dyplomatyczne czy wojskowe. Wielkim zaangażowaniem wykazują się też różnego rodzaju organizacje humanitarne, niosące pomoc potrzebującym, takie jak Polska Akcja Humanitarna, kierowana przez Panią Janinę Ochojską, czy Polski Czerwony Krzyż, które świadczą także o polskim zaangażowaniu i mają niewątpliwy wpływ na pozycję Polski w środowisku międzynarodowym. Pozycję Polski podnosi w zdecydowanym stopniu też przedsiębiorczość Polaków, ich coraz częstsze angażowanie się w działania polityczne i biznesowe w najważniejszych strukturach światowych (najważniejsze funkcje obejmowane przez Polaków w UE czy w NATO, czy innych organizacjach).
W tym kontekście nowa Strategia Bezpieczeństwa Narodowego powstaje w zupełnie innych okolicznościach niż jej poprzednie wersje. Określone w niej zarówno zagrożenia, jak i priorytety działań stanowią wyraz rosnącego zaangażowania nie tylko w obronę własnego terytorium, ale coraz więcej akcentów jest kładzionych na zasady kształtowania bezpieczeństwa międzynarodowego. Nie jest to jednak czynione tak jak szczególnie w 2003 roku, ale i widoczne jeszcze w 2007 roku, z pozycji sojusznika USA czy państwa chcącego zaznaczyć swą obecność w środowisku międzynarodowym. W nowej strategii widać rosnącą odpowiedzialność za sprawy międzynarodowe, co świadczy o upodmiotowieniu Polski w relacjach międzynarodowych, a to z kolei zmusza do postrzegania spraw międzynarodowych w większym niż wcześniej stopniu w geopolitycznej perspektywie niż jedynie lokalnej czy nawet regionalnej (SBN RP 2014, rozdz. 1.1, pkt. 5 i 7), które oczywiście pozostają priorytetowe.

Zagrożenia z perspektywy Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP 2014
Sposoby działania, plany i metody zwiększania bezpieczeństwa RP są po części determinowane przez główne zagrożenia w perspektywie geopolitycznej. Strategie z 2007 i 2014 roku różnią się zasadniczo w postrzeganiu zagrożeń. Dotyczy to ogólnych konstatacji jak i szczegółowych rozważań nad charakterem zagrożeń. Już pierwsze zdanie z 2007 roku o tym, że Rzeczpospolita Polska „(…) jest krajem bezpiecznym” (SBN RP 2007, wstęp, pkt. 1), musiało zostać zastąpione bardziej złożonym opisem rzeczywistości. W nowej strategii Rosja jest wskazana jako źródło zagrożeń już ósmym punkcie pierwszego rozdziału strategii, podczas gdy w strategii z 2007 pojawiała się, znacznie później, i to jedynie jako ważny gracz geopolityczny oddziałujący negatywnie na NATO i UE (SBN RP 2007, rozdz. 2, pkt. 20). W nowej strategii silny nacisk położony jest na zdecydowanie negatywną rolę odgrywaną przez Rosję w pierwszym rzędzie. Przedstawione jest więc jasne odniesienie do aspiracji mocarstwowych Rosji jako największego zagrożenia Rzeczpospolitej (SBN RP 2014, rozdz. 2.2, pkt. 41). Zapisy dotyczące Rosji w sposób zasadniczy różnią się od tych z poprzedniej strategii, z uwagi na podjęte przez to państwo bardzo agresywne działania, w tym także działania militarne, wobec swoich sąsiadów. Niepokój budzi nie tylko agresywna postawa Rosji ale też stosowana przez nią taktyka wojny zwanej hybrydową, która ma za zadanie powodować trudnokonsensusowe sytuacje, umożliwiające w zamyśle bezkarność tego państwa wobec jawnego łamania zasad prawa międzynarodowego i ładu i bezpieczeństwa europejskiego. W strategii jest mowa w tym kontekście o dużym potencjale zbrojnym w najbliższym otoczeniu,, nacisku politycznym wykorzystującym argumentację wojskową oraz o wynikających z tego zagrożeniach militarnych i niemilitarnych (SBN 2014, rozdz. 2.2, pkt. 36). Rosja prowadzi działania zbrojne na terenie Ukrainy oraz zagraża bezpośrednio Gruzji, Kazachstanowi, Mołdawii i Białorusi, ale też w sposób ograniczony oddziałuje na państwa bałtyckie, Szwecję, Finlandię, czy Polskę.
Zagrożenia w przestrzeni międzynarodowej, do jakich odnosi się nowa strategia to także problemy z funkcjonowaniem reżimów autorytarnych nastawionych konfrontacyjnie, które stworzyły „atrakcyjne modele gospodarcze” (SBN RP 2014, rozdz. 2.1, pkt. 29). Częściowo związana z tym problemem jest kwestia proliferacji broni masowego rażenia (SBN RP 2014, rozdz. 2.1, 28) oraz zagrożenia związane z terroryzmem międzynarodowym, ekstremizmami i zorganizowaną przestępczością (SBN RP 2014, rozdz. 2.1, 30 i 32). Kwestie te są nie tylko podnoszone w aspekcie zobowiązań sojuszniczych, w ramach których Polska musi być w gotowości do podejmowania działań militarnych na arenie międzynarodowej, ale też poważnie potraktowano realne zagrożenie terytorium RP z tej strony, właśnie w wyniku rosnącego zaangażowania na arenie międzynarodowej. Zagrożenia wynikające z procesów międzynarodowych, obejmują też rosnące znaczenie bezpieczeństwa cyberprzestrzeni (SBN RP, rozdz. 2.2, pkt. 31 i 47). Fakt łatwości z jaką członkowie grupy Anonymous w roku 2012 włamywali się na strony wszystkich czołowych instytucji polskich, stawiał pod znakiem zapytania system bezpieczeństwa cybernetycznego („Atak za ACTA? Anonymous blokuje strony rządowe” Rzeczpospolita, 22-01-2012 http://www.rp.pl/artykul/795844.html). Należy zauważyć, że te ataki nie były jedynie dziełem Polaków, ale uczestniczyli w nich członkowie grupy z różnych części świata. Co więcej ludzie ci są anonimowi nawet wobec siebie, dlatego za kolejnymi nickami oznaczonymi jako Anonymous mogą kryć się (i z pewnością tak jest) agenci wywiadu, terroryści, anarchiści czy też zwykli przestępcy. Nawet jeśli więc ideowa motywacja grupy może być interpretowana pozytywnie, to jednak istnieje duże prawdopodobieństwo wykorzystywania bardzo skutecznej grupy specjalistów, rozsianych po całym świecie, przez państwa i grupy kierujące się zupełnie innymi motywami. A przecież Anonymous to tylko jeden z wielu przykładów tego typu działalności. Współczesne konflikty polityczne i zbrojne bezlitośnie wykorzystują najmniejsze luki w systemach państw skutecznie wpływając na destabilizację i osiągając swoje cele propagandowe, a także dezorganizując systemy obronne państwa. Dlatego zapis o organizacji bezpieczeństwa cybernetycznego stanowi ważne odniesienie do budowy całego systemu bezpieczeństwa i ma zasadnicze znaczenie także w wypadku konfliktów – szczególnie hybrydowych. Należy zauważyć, że pojęcie sytuacji trudnokonsensusowej, w przypadku słabości zabezpieczeń w cyberprzestrzeni nabiera nowej treści, bowiem trudność z przyjmowaniem konsensusu jest wynikiem dezinformacji i chaosu medialnego, a to wywołuje się właśnie poprzez wykorzystanie słabości zabezpieczeń w tym obszarze. Im bardziej niejednoznaczny przekaz i więcej w nim sprzeczności, tym łatwiej jest państwom niechętnym do podejmowania działań blokować inicjatywy, paraliżując system decyzyjny czy to w ONZ, UE, czy NATO. Bezpieczeństwo w cyberprzestrzeni ma tu kluczowe znaczenie. Istotne jest też wskazanie nowych dla Polski, ale bardzo istotnych dla wielu regionów świata, rodzajów zagrożeń, jak problem konfliktów o wodę (SBN RP 2014, rozdz. 2.1, pkt. 33).

Wytyczne strategiczne dla kształtowania bezpieczeństwa Polski
Nowa strategia także w kwestii priorytetów, zasadniczo zmienia swą wymowę względem strategii z 2007 roku. Zamiast zapisów o kształtowaniu bezpieczeństwa w oparciu o równorzędnie traktowane – silne politycznie, militarnie i gospodarczo organizacje Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej, a także sojusz ze Stanami Zjednoczonymi (SBN RP 2007, rozdz. 1, pkt 7), już w pierwszym rozdziale pojawia się zdecydowane odniesienie do NATO stanowiącej najważniejszą „formę polityczno-wojskowej współpracy Polski z sojusznikami”, a także wyraźne wyeksponowanie roli Stanów Zjednoczonych jako najważniejszego sojusznika pozaeuropejskiego. Rola Unii Europejskiej zostaje sprowadzona do roli kreatora rozwoju społeczno-gospodarczego Polski. (SBN RP 2014, rozdz. 1, pkt. 6). Punkt ten jest podyktowany doświadczeniem ostatnich lat, w których zarysowała się zasadnicza trudność w kształtowaniu wspólnotowego potencjału obronnego Unii Europejskiej, odpowiedniego do pozycji i roli tej organizacji w środowisku geopolitycznym. Od końca zaś 2013 roku pojawiła się jeszcze jedna znacząca rysa na wizerunku UE jako struktury obronnej, gdy okazało się, że różnice w postrzeganiu nie tylko sąsiadów Unii, ale i państw granicznych będących członkami Unii, są zasadnicze. Zarówno Eurokorpus jak i Grupy Bojowe, mimo wysokiego poziomu wyszkolenia i doskonałej sprawności, okazują się mało użyteczne z uwagi na proces decyzyjny, który niemal zupełnie wyklucza możliwość ich wykorzystania w istniejących współcześnie i chyba też potencjalnych konfliktach.
W związku z tym pojawia się w strategii tendencja do traktowania jedynie NATO i USA jako sił mogących realnie stanowić zarówno system odstraszania jak i ewentualnej obrony. Aby NATO i USA były jednak w pełni zaangażowane obronę kolektywną w Europie, autorzy strategii wskazują na konieczność zmiany priorytetów Stanów Zjednoczonych i przywrócenia ich koncentracji na sprawach Starego Kontynentu (SBN RP 2014, rozdz. 2.2, pkt. 40). Jednocześnie w tym samym punkcie podkreślana jest konieczność rozwijania potencjału obronnego UE zgodnie z wymogami stawianymi przez NATO i USA. Tu trzeba przyznać, że niezwykle dynamiczne działania polskich władz mogą zapewne stanowić przykład nie tylko dla państw byłego Układu Warszawskiego, ale nawet dla niektórych państw zachodnich. O ile więc militarna pomoc sojusznicza w ramach WPBiO czy z wykorzystaniem Eurokorpusu wydają się mało realne, to jednak dążenie do zwiększanie potencjału obronnego UE niesie ze sobą dwa zasadnicze pozytywy. Po pierwsze zwiększa siłę odstraszania poszczególnych państw i całej UE (nawet jeśli wspólnotowa obrona jest mało realna), a po drugie zwiększa się potencjał państw należących także przecież do NATO i możliwości interoperacyjne oraz obronne poszczególnych państw europejskich we współpracy z USA, czy to w ramach NATO czy to współpracy bilateralnej czy wielostronnej.
W strategii określono trzy zasadnicze priorytety polityki bezpieczeństwa SBN RP, rozdz. 3, pkt. 65):
1. Budowa własnego potencjału obronnego, ze szczególnym naciskiem na te sfery systemu, w których trudno jest liczyć na wsparcie sojusznicze. Chodzi o sytuacje trudnokonsensusowe w pierwszym rzędzie. Chodzi więc o odpowiednie procedury, siły i środki do zwalczania zagrożenia na wypadek oznak możliwości wystąpienia konfliktu hybrydowego o różnej skali. 2. Rozwój czynników zwiększających potencjał kolektywnej obrony NATO, rozwój WPBiO oraz umacnianie partnerstw strategicznych.
3. Trzeci priorytet świadczy o zasadniczej zmianie stanowiska Polski do kwestii zaangażowania międzynarodowego. Określenie o udziale „selektywnym” w działaniach społeczności międzynarodowej, jest wyrazem rosnącego znaczenia Polski oraz bardziej stosownej oceny własnego potencjału, kierunków zagrożeń i kalkulacji koszów oraz efektów ewentualnego zaangażowania. Należy zwrócić uwagę na to, że takie podejście jest podyktowane nie tylko zagrożeniem ze strony Rosji, ale też doświadczeniem wyniesionym z dotychczasowego zaangażowania na arenie międzynarodowej. Szczególne znaczenie ma tu udział w konfliktach w Iraku i Afganistanie, gdzie samo zaangażowanie potężnych sił i środków nie przyniosło planowanej poprawy sytuacji, a wręcz przeciwnie, zdecydowanie pogorszyło sytuację w rejonie Bliskiego Wschodu. Bardzo istotne wydaje się zawarte dalej uzupełnienie tego priorytetu, (SBN RP 2014, rozdz. 3, pkt. 68) świadczące o tym, że mankamenty obu wymienionych operacji, zostały dostrzeżone i uwzględnione w sposób ogólny zostały zasady poprawy warunków ewentualnego przyszłego zaangażowania Polski w misje poza granicami kraju. Można te elementy ująć w dwóch puntkach:
1. Działania na zasadach prawa międzynarodowego. Do tego zadania określone zostały dwie organizacje – ONZ (SNB RP 2014, rozdz. 2.1, pkt. 26) i OBWE (SNB RP 2014, rozdz. 3, pkt. 68). W obu przypadkach podkreślone zostały jednak fundamentalne wady obu organizacji, powodujące trudności w zakresie podejmowania decyzji. Świat nie dysponuje jednak innymi mechanizmami zgodnie z którymi można podejmować decyzje o zasięgu globalnym czy regionalnym (SBN RP 2014, rozdz. 2.1, pkt. 26). Dlatego też mimo wad, działania na arenie międzynarodowej zakładające interwencje zbrojne, w sytuacjach nie dotyczących jasnej konieczności realizacji założeń artykułu 5 traktatu NATO, muszą być podejmowane na podstawie rezolucji ONZ.
2. Drugi punkt, wynika z uznania komponentu cywilnego i pomocy rozwojowej jako koniecznego elementu działań wojskowych. Mimo że potraktowana w strategii jako uzupełnienie działań wojskowych, kwestia ta ma być może znacznie większe znacznie. Działania wojskowe i polityczne w przypadku Afganistanu, Iraku, Libii i Syrii przyniosły więcej chaosu, i negatywnych konsekwencji niż korzyści dla całego regionu. Dzieje się tak dlatego, że destabilizacja każdego z tych państw, przynosiła pogorszenie sytuacji społeczeństw je zamieszkujących, to z kolei było bazą dla rosnących ekstermizmów.
W nowej strategii uwagę zwraca odniesienie się do jednej z kluczowych płaszczyzn bezpieczeństwa – czyli sektora energetycznego. Strategia z 2007 roku też tej kwestii poświęcała sporo uwagi (SBN RP 2007, rozdz. 2, pkt. 22 i 31) oraz dość precyzyjne odniesienia do konkretnych działań na rzecz poprawy tej dziedziny bezpieczeństwa (SBN RP 2007, rozdz. 3.6, 68). Z postulowanych wówczas działań nowa sytuacja polityczna związana z agresywną postawą Rosji uniemożliwiła pozyskiwanie surowców z morza Kaspijskiego, gdzie w ramach Partnerstwa Wschodniego Unia Europejska była bliska podpisania umów z Azerbejdżanem, na co strona rosyjska zareagowała groźbami rozwiązań militarnych w 2011 roku. W nowej strategii pojawiają się zapisy o dywersyfikacji źródeł energetycznych poprzez eksploatację niekonwencjonalnych źródeł energii, energii jądrowej (SBN RP, rozdz. 2.2, pkt. 49), jak również dostęp do surowców poza granicami naszego kraju (SBN RP, rozdz. 1.3, pkt. 22. i rozdz. 2.3, pkt. 61). Każdy z tych zapisów ma znaczenie międzynarodowe, bowiem do pozyskiwania energii ze źródeł niekonwencjonalnych konieczna jest technologia – z pewnością z USA. Energia atomowa to konieczność współpracy międzynarodowej i na etapie decyzyjnym w ramach UE, a także w przypadku finalizacji tego projektu w wielu aspektach dotyczących użytkowania urządzeń do uzyskiwania tego typu energii. Trzeci zapis wprost odnosi się do działań poza granicami kraju. Możliwości w tej dziedzinie jest wiele. Wciąż pozostaje kilka opcji zawartych w strategii z 2007 roku a wciąż niezrealizowanych. Już teraz, choć jeszcze w niewielkim stopniu, zagraniczne źródła energetyczne stanowią dywersyfikację dostaw surowców, jednak w razie większego zaangażowania na arenie międzynarodowej może pojawić się znacznie więcej możliwości dywersyfikacji źródeł dostaw energii. Bardzo istotnym rozwiązaniem dużej części problemów energetycznych UE byłoby postulowane silnie przez Polskę stworzenie „wspólnego europejskiego rynku energii” (SBN RP 2014, rozdz. 2.2, pkt. 49). Postulat ten stanowi rozszerzenie i skonkretyzowanie propozycji zawartych już w strategii sprzed siedmiu lat (SBN RP 2007, rozdz. 3.1, pkt. 44 i rozdz. 3.6, 68). Jak na dokument strategiczny bardzo dokładnie zostały w nim wskazane priorytety budowy bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni (SBN RP 2014, rozdz. 4.3, pkt. 128). Konkretne działania wymagają jednak konieczności dużych nakładów finansowych na właściwy sprzęt ale też zatrudnianie tylko najwyższej klasy specjalistów.

             Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP 2014 jest dokumentem, stanowiącym rozwinięcie dwóch poprzednich strategii, uaktualnionym w wielu kwestiach wynikających ze zmieniającego się statusu Polski. W zasadniczym jednak zakresie, strategia ta stanowi podsumowanie nowych – zasadniczych – kierunków zagrożeń i redefinicji odpowiedzi na nie. Nowa strategia w wielu kwestiach jest bardziej wiarygodna od swych poprzedniczek, bowiem urealnienie zagrożeń sprawia, że wyrażone w niej priorytety działań będą z pewnością w znacznie większym stopniu stanowiły podstawę realnych działań w najkrótszym możliwym czasie, a nie jedynie mglistych wizji odkładanych na czas nieokreślony z uwagi na różnego rodzaju problemy, głównie gospodarcze. Co bardzo istotne, Strategia powstała na podstawie przeprowadzonego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego, którego konkluzje zawarte w tzw. „Białej Księdze” w znacznej mierze pozwoliły sprecyzować wiele ważnych uwarunkować przedstawionych w nowej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s